Lid worden

Kinesitherapie is een noodzakelijk onderdeel van de behandeling voor fibromyalgie (FM) en het chronische vermoeidheidssyndroom (CVS), of deze nu psychologisch, psychiatrisch, biomedisch-internistisch of biopsychociaal gericht is. Ernstige vermoeidheid die alleen maar erger wordt door lichamelijke inspanning, aanhoudende pijnklachten verspreid in het lichaam, kortademigheid tijdens inspanning, soms dagen aanhoudende malaise als reactie op te zware lichamelijke activiteit, geen energie om te bewegen: het zijn maar enkele typische kenmerken van FM & CVS.

 

Voordracht Prof Jo Nijs Fibromyalgie-Ontmoetingsdag 23/10/2011

Het mag duidelijk zijn dat vele patiënten met CVS of FM ernstige problemen hebben met bewegen. Bijgevolg is het logisch dat bewegingstherapeuten een voorname rol in de behandeling van CVS & FM toebedeeld krijgen.
Echter, heel wat patiënten en zelfs artsen die vertrouwd zijn met deze complexe problematiek, staan sceptisch tegenover kinesitherapie voor CVS & FM. Dit is te verklaren doordat kinesitherapie geassocieerd wordt met de soms als afmattend ervaren vormen van ‘graded exercise therapy’ (stapsgewijs opbouwende oefenprogramma’s), zoals die voor FM & CVS werden gepropagandeerd. Kinesitherapie voor CVS & FM staat echter niet gelijk aan training, maar moet eerder gericht zijn op het aanleren van gezond bewegen.

 

Lichamelijk inspanning activeert geen pijndemping bij CVS en FM


Het erger worden van de klachten (vermoeidheid, pijn, etc.) als gevolg van lichamelijke inspanning is niet enkel aanwezig bij CVS & FM. Het is ook aanwezig bij andere chronische aandoeningen als reumatoïde artritis, multiple sclerose of systemische lupus. Echter, de ernst en duur waarin de klachten toenemen als gevolg van te zware fysieke inspanning is bij CVS & FM veel groter dan bij andere chronische ziekten.

Eén van de oorzaken voor de toename in klachten tijdens en na fysieke inspanning is terug te vinden in het slecht functioneren van het pijndempend systeem (figuur 1). In ons lichaam zijn er mechanismen die het doorgeven van pijnprikkels naar de hersenen regelen. Het onderdrukken of dempen van pijnprikkels blijkt bij CVS & FM patiënten minder goed tot helemaal niet meer te werken. Zo vindt er bij deze patiënten een verlaging van de pijndrempel plaats als reactie op een fysieke inspanning, terwijl bij gezonde personen inspanning net pijnstillend werkt. Deze centrale sensitisatie heeft tot gevolg dat pijnprikkels bij CVS of FM patiënten versterkt worden. Niet pijnlijke prikkels kunnen zelfs als pijnlijk ervaren worden en de pijn straalt uit over grotere gebieden. We nomen dit centrale sensitisatie of een overprikkelbaar centraal zenuwstelsel. Simpel uitgedrukt is dit het steeds gevoeliger worden voor pijn. Sommigen beschrijven het als volgt: “De alarm-installatie gaat ieder moment af, terwijl er niets aan de hand is. De installatie gaat zelfs af als er helemaal geen sprake van schade is. De drempelwaarde waarop je iets voelt wordt steeds lager.”

Kenmerken van centrale sensitisatie zijn:

• Slaapproblemen
• Vermoeidheid
• Concentratieproblemen
• Overgevoeligheid voor:

o Licht
o Geluid
o Druk
o Medicatie
o Koude / warmte


alt


Figuur 1:
Oorzaak en gevolgen van de slechte reactie van patiënten met CVS & FM op te zware fysieke activiteit.
Opgelet: Het gedeelte over de ontregeling van het afweersysteem is enkel van toepassing op CVS, en niet op FM.

 

 

Een minimale fysieke activiteit is noodzakelijk


Een logische reactie op het voorgaande is te veronderstellen dat mensen met FM of CVS best zo weinig mogelijke fysieke inspanningen uitvoeren. Een minimale hoeveelheid aan lichamelijke activiteit is echter noodzakelijk om het lichaam niet verder te laten ‘aftakelen’. Zowel het hart- en bloedvatenstelsel, ademhalingstelsel, hersenen, hormonaal stelsel, beenderstelsel als het afweersysteem hebben voldoende en aangepaste hoeveelheden lichamelijke inspanning nodig om normaal te kunnen functioneren.

Het is dus noodzakelijk om aan mensen met FM of CVS te leren op een veilige manier met fysieke inspanningen om te gaan. Dit geldt zowel in het kader van de revalidatie als tijdens de dagelijkse activiteiten. Zij moeten leren om te bewegen binnen de eigen mogelijkheden van hun lichaam.
Het is aangetoond dat mensen met CVS en FM in staat zijn om fysieke inspanning uit te voeren zonder de klachten of het denkvermogen te verslechteren. Dergelijke ‘veilige’ fysieke inspanningen zijn echter van een lage intensiteit, hebben een korte duur en zijn voorzien van lange rustpauzes tussen de actieve periodes. Deze rustpauzes zijn noodzakelijk omdat bij CVS & FM het recuperatievermogen na fysieke inspanning sterk vertraagd is.

 

De invloed van stress


Heel wat patiënten met FM of CVS ervaren dagelijks dat hun klachten verergeren onder invloed van allerlei vormen van stress. Ze zijn niet in staat tot een goede stress reactie op lichamelijke inspanning, psychologische stress of infectie. Dit zou de algehele malaise en de toename van spier en gewrichtspijnen na lichamelijke inspanning kunnen verklaren.
Er is wetenschappelijk bewijs dat ons leert dat hun lichaam slecht reageert op stress. Zo zijn de hormonale reacties op stress in het lichaam anders dan die bij gezonde personen. Men spreekt in dit verband van een verminderde functie van de hypofyse-hypothalamus-bijnier as ten gevolge van de verminderde productie van CRH door de hypothalamus.
Wanneer een stressprikkel de hypothalamus bereikt, produceert deze CRH (corticotropine-releasing hormoon). Dit hormoon stimuleert de hypofyse tot de productie van het hormoon ACTH (adrenocorticotroop hormoon), dat op zijn beurt de bijnierschors stimuleert tot productie van corticosteroïden waaronder het stresshormoon cortisol. De afscheiding van cortisol in de bloedbaan leidt tot een verhoging van het bloedsuikergehalte (glucosespiegel) en verhoogt het metabolisme. Het remt tenslotte via terugkoppeling weer de cellen in de hypothalamus die de stressreactie veroorzaakten. Cortisol wordt gezien als een stof die het lichaam helpt om energie te mobiliseren, waardoor men beter opgewassen is tegen bedreigende situaties.

 

alt

Bron: http://www.kennislink.nl/


 

Correct ziekte inzicht, kortademigheid en slechte slaaphygiëne


Een correct ziekte inzicht voor mensen met FM of CVS is gericht op het bijsturen van verkeerde inzichten en overtuigingen over de aandoening. Daarbij is het van belang om de bedreigende bijklank van pijn weg te nemen door de patiënten te informeren over de functie, het mechanisme en de beïnvloeding van pijn. Degelijke informatie blijkt de negatieve gedachten over pijn te doen afnemen en de manier van omgaan met pijn te verbeteren.

Mensen met FM of CVS hebben ook vaak te kampen met kortademigheid, in het bijzonder tijdens de uitvoering van fysieke inspanningen. Eén op vier personen met CVS vertonen een verkeerde adembeweging. Het middenrif is de voornaamste ademhalingsspier. Bij CVS & FM wordt het middenrif soms niet, verkeerd of onvoldoende gebruikt. Door middel van kinesitherapie kan dit gecorrigeerd worden.

Doordat mensen met CVS en FM typisch kampen met een niet-recupererende slaap, hebben ze overdag minder energie om dagelijkse activiteiten uit te voeren. Adviezen over slaaphygiëne kunnen via een gedragsverandering leiden tot een betere slaaproutine.

 

Een gecombineerde aanpak


Het uiteindelijke doel van een gecombineerde aanpak binnen de kinesitherapie is een stabilisatie van de gezondheidstoestand. Dit betekent dat de persoon met FM of CVS op dat moment van de revalidatie minder schommelingen in hun klachten en een meer constant activiteitenpatroon vertoont. Hij/zij kan dan beter omgaan met allerhande stresssituaties, heeft een correct ziekte-inzicht en kan actief gebruik maken van een efficiënte ademhaling. De stabiele basis van de gezondheidstoestand is noodzakelijk om aan opbouw te doen (figuur 2).


alt

Figuur 2:
Doelstellingen en opbouw van de kinesitherapie voor patiënten met CVS & FM.
De behandeling wordt daarbij opgedeeld in fase 1 en fase 2 revalidatie.

 

Praktische richtlijnen

• Voorkom overtraining
• Neem extra recuperatietijd
• Afwisseling fysieke, mentale en sociale activiteiten
• Zorg voor professionele begeleiding m.b.t. lichaamsbeweging
• Pijn en vermoeidheid zijn géén betrouwbare signalen
• Fysieke activiteit inbouwen in dagelijks leven of oefentherapie (milde intensiteit, aeroob en spierkracht)

 

Conclusie


Revalidatie kan nooit een totaalbehandeling zijn voor aandoeningen als CVS & FM. Revalidatie is echter wel een noodzakelijk onderdeel van iedere behandeling voor CVS & FM, of deze nu reumatologisch, psychologisch, psychiatrisch, biomedisch-internistisch of biopsychociaal gericht is. Deze vorm van revalidatie kan FM of CVS niet genezen, maar kan wel de levenskwaliteit verbeteren en de medische behandeling ondersteunen.

 

Oproep tot deelname aan wetenschappelijk onderzoek


Heeft u een gedocumenteerde diagnose fibromyalgie of CVS?
Wilt u uw steentje bijdrage aan het onderzoek naar fibromyalgie?
Meldt u vrijblijvend aan voor eventuele studiedeelname bij Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

 

Bronnen:


Voordracht Prof Jo Nijs Fibromyalgie-Ontmoetingsdag 23/10/2011
http://www.chropiver.be/welkom.htm