Banner
Informatie voor de werkgever PDF Print E-mail

1.    Wat is fibromyalgie?

Letterlijk betekent fibromyalgie pijn in bindweefsel en spieren.  De naam is een samenvoeging van fibro (=bindweefsel), myo (=spieren) en algia (=pijn). Bindweefsel en spieren behoren tot de weke delen van het lichaam vandaar dat men ook wel eens spreekt over weke-delen-reuma.  De ziekte behoort tot de meest voorkomende pijnsyndromen.

Typisch aan fibromyalgie is het ontbreken van een aanwijsbare oorzaak. Er worden geen afwijkingen gevonden bij röntgenonderzoek of bloedonderzoek.  Er is geen sprake van vergroeiingen of andere abnormaliteiten.

Het gaat hier om een chronisch pijnsyndroom, wat wil zeggen dat het blijvend is en dat men als fibromyalgiepatiënt hiermee de rest van zijn leven moet rekening houden.

Fibromyalgie komt over de hele wereld voor, naar schatting bij 2 tot 5% van de bevolking. 80 tot 90% zijn vrouwen tussen 35 en 60 jaar, maar fibromyalgie kan ook voorkomen bij ouderen, bij kinderen, jonge volwassenen en mannen.
Fibromyalgie is geen levensbedreigende ziekte.

2.    Leven met fibromyalgie betekent leven met pijn.

Fibromyalgie wordt gekenmerkt door chronische, verspreid voorkomende pijnen en spierstijfheid over het hele lichaam, maar vooral in de nek- en schoudergordel, lage rug en bekkengordel en de ledematen.  De pijnen zijn het best te vergelijken met de spierpijn die je voelt bij een zware griep, alleen veel intenser en altijd aanwezig.

Typisch is ook de verhoogde drukpijngevoeligheid op een aantal specifieke punten.  Deze pijnlijke plekken, de zogenaamde “tender points” of “drukpunten” worden toegeschreven aan plaatselijke verhoogde spanningstoestanden van spieren en pezen.

De pijnen kunnen verergeren door bepaalde activiteiten of bewegingen, maar ook bij koud en vochtig weer, tijdens de winter, bij vermoeidheid, bij ongewone of overmatige inspanning en bij emotionele stress. 

Stijfheid
Vooral de ochtendstijfheid valt hierbij op: de spieren ontspannen immers niet voldoende tijdens de nacht.  Mensen met fibromyalgie worden vaak wakker met een stijf en pijnlijk lichaam en komen daardoor moeilijk op gang.  De stijfheid is vooral opvallend wanneer iemand te lang in dezelfde houding heeft gestaan, gezeten of gelegen.  Fibromyalgiepatiënten maken meestal een onrustige indruk, ze gaan dikwijls verzitten en maken van elke gelegenheid gebruik om even rond te lopen. 

Krachtverlies
Spieren, die niet optimaal functioneren, verliezen kracht.  Dat betekent dat bepaalde handelingen onmogelijk worden of anders verlopen dan verwacht.  Afhankelijk van waar de klachten het ergst zijn zal men heel onhandig zijn, alles laten vallen, ergens naast grijpen of zelf ten val komen. 

Slaapstoornissen en ochtendvermoeidheid
Slaapstoornissen worden vermeld bij 60 tot 90% van de fibromyalgiepatiënten.  Dit gaat van meerdere keren per nacht wakker worden tot het gevoel helemaal niet geslapen te hebben. Er is helemaal geen sprake van ontspanning, integendeel men heeft het gevoel één blok gespannen spieren te zijn.
Ook heeft een aantal mensen slaapproblemen, omdat zij 'de knop niet om kunnen zetten' en geestelijk niet of moeilijk tot rust kunnen komen. Ze liggen te piekeren of hebben onrustige dromen over dingen die hen bezighouden.

Lichamelijke en geestelijke vermoeidheid
Door de chronische pijn gaat men vaak anders en minder bewegen met conditieverlies tot gevolg.  Het lichaam geraakt door inactiviteit in verval: spieren verslappen en beenderen ontkalken.  Een gevolg daarvan is dat eenzelfde hoeveelheid activiteit steeds meer inspanning gaat kosten en men dus veel sneller vermoeid raakt.

Niets is zo uitputtend als voortdurend het gevoel te hebben te falen of te kort te schieten.  Er is een groot verschil tussen wat fibromyalgiepatiënten willen en wat zij kunnen.  Daardoor is er veel ergernis en onmacht.  Ook schuldgevoelens zijn dan niet vreemd: men functioneert niet zoals het hoort en anderen moeten taken overnemen, zowel thuis als op het werk.

Chronische hoofdpijn
Chronische hoofdpijn komt regelmatig voor bij fibromyalgiepatiënten. In welke mate de pijn zich manifesteert is verschillend van mens tot mens.  De hoofdpijn kan gewoon af en toe eens aanwezig zijn.  Het kan ook gaan om zware migraine aanvallen. Migraine komt bij FM-patiënten waarschijnlijk niet vaker voor dan bij gezonde personen, spanningshoofdpijn ten gevolge van stijve spieren in nek en schouders en door een algehele verhoogde spierspanning daarentegen wel.

Concentratie- en geheugenstoornissen
We hebben het hier over cognitieve problemen : vergeetachtigheid of moeite met het onthouden van informatie, concentratiestoornissen, problemen met rekenen en het vinden van woorden, verkeerd uitspreken van woorden, zelfs een complete black-out.
Vergeetachtigheid komt niet altijd of alleen bij fibromyalgiepatiënten voor.  Het is alleen heel vervelend omdat men door de onzekerheid rond zijn ziekte al danig in de war kan zijn.

Andere symptomen
Buiten de hier opgesomde klachten zijn er ook nog andere bekend zoals: stemmingswisselingen, droge ogen en wazig zicht, nachtelijk zweten, stemverlies,  heesheid, slikklachten, oorsuizen, krampen, gevoeligheid voor licht en geluid, … .

3.    Een werknemer met fibromyalgie? Zeker en vast!

Volwassenen met fibromyalgie willen een leven leiden zoals iedereen. Uiteraard maakt arbeid hier deel van uit. Ze willen er alles aan doen om hun ziekte en werk te combineren. De aanpassingen die nodig zijn om een patiënt met fibromyalgie comfortabeler en productiever te laten werken zijn niet duur en makkelijk in te voeren.

Als je over de voorzieningen binnen de job nadenkt, stel jezelf dan enkele vragen:
  • Welke beperkingen heeft de werknemer?
  • Hoe tasten die zijn mogelijkheden aan om zijn job uit te voeren?
  • Zijn er specifieke taken die een probleem vormen?
  • Ben je als werkgever op de hoogte van deze problemen?

Welke voorzieningen kunnen de problemen vergemakkelijken.
  • Kijk bijvoorbeeld naar concentratiestoornissen. Geschreven instructies, prioriteiten leren stellen en structuur kunnen hier al helpen. Een pda of weekagenda kan helpen afspraken na te komen.
  • Sommige werkomgevingen zijn erg druk en brengen veel lawaai met zich mee. Muziek, eventueel via een iPod, kan helpen.
  • In het systeem van glijdende uren kan de werknemer zijn dag zelf inrichten naar de betere momenten. Is thuiswerk mogelijk? Het is zeker een te overwegen optie.
  • Een parkeerplaats dicht bij het gebouw, een bureau dicht bij de lift, cafetaria, kopieertoestel, … kunnen mobiliteitsproblemen voor een groot deel opvangen.
  • Voor hen die problemen ervaren met de fijne motoriek kan het nuttig zijn gebruik te maken van grotere rekenmachines, toetsenborden met zachte aanslag, …
  • Temperatuurschommelingen zijn een ramp. Dit kan worden opvangen door een klein verwarmingselement en een ventilator. Door het dragen van kledij in laagjes kan je de werknemer zich gemakkelijker aanpassen aan de omgeving.
  • Het kan nuttig zijn een professional, zoals bvb. een ergotherapeut, naar de werkomgeving te laten kijken en deze te helpen aanpassen aan de behoeften. Voor werk aan een bureau kan er gedacht worden aan headsets, een gekanteld schrijfoppervlak, voorarmsteunen voor het typen, ... Bij werk in een fabriek kan een dikke mat helpen tegen vermoeidheid, zoals ook de nabijheid van een stoel om af en toe te gaan zitten.
  • Zorg ervoor dat binnen de werkomgeving alles binnen handbereik staat. Af en toe even rust, zeker als er lang in dezelfde houding wordt gewerkt, is aan te bevelen evenals even rondlopen en stretchen om spierspanningen te voorkomen.
  • Het afwisselen van grote en kleine taken is raadzaam.

Besluit is dat mensen met fibromyalgie succesvolle loopbanen kunnen hebben. Met de juiste hulpmiddelen kunnen de symptomen tot een minimum worden teruggebracht.

Opgelet. Fibromyalgie verschilt van persoon tot persoon. Wat nuttig kan zijn voor de ene, is dat daarom niet voor de andere. Het is belangrijk om dit samen met de werknemer te overlopen. Als de werkomgeving aangepast wordt aan de werknemer, zal dat de productiviteit ten goede komen.